ĐỀ XUẤT GIÁ ĐIỆN SINH HOẠT THEO GIỜ: ĐIỆN MẶT TRỜI CÓ LƯU TRỮ SẼ CÓ LỢI THẾ GÌ?

Điện mặt trời có lưu trữ sẽ có  thêm lợi thế nếu đề xuất giá điện sinh hoạt theo giờ được áp dụng trong tương lai. Bởi khi giá điện thay đổi theo từng khung giờ, bài toán tiết kiệm của hộ gia đình sẽ không chỉ nằm ở việc dùng bao nhiêu kWh, mà còn phụ thuộc vào thời điểm sử dụng điện. 

Điều này đặc biệt đáng chú ý với điện mặt trời, bởi hệ thống thường tạo ra nhiều năng lượng vào ban ngày, trong khi nhu cầu sử dụng điện của nhiều gia đình lại tăng vào chiều tối. Sự lệch nhau giữa thời điểm phát điện và thời điểm tiêu thụ khiến phần điện dư ban ngày cần được lưu lại nếu muốn sử dụng sau khi mặt trời lặn. Vì vậy, nếu giá điện sinh hoạt theo giờ được triển khai, khả năng tạo điện – lưu điện – chủ động thời điểm sử dụng sẽ trở thành một yếu tố đáng cân nhắc khi thiết kế hệ thống điện mặt trời cho gia đình.

Lưu ý: Giá điện sinh hoạt theo giờ hiện mới là nội dung được đề xuất trong dự thảo sửa đổi Luật Điện lực. Mức giá, đối tượng, điều kiện kỹ thuật và thời điểm áp dụng thực tế cần căn cứ vào quy định chính thức được ban hành.

Giá điện sinh hoạt theo giờ đang được đề xuất như thế nào?

Ngày 21/9/2026, tại phiên họp của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chính phủ trình dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực. Một trong những nội dung được đề xuất là bổ sung cơ chế áp dụng giá bán lẻ điện theo giờ đối với khách hàng sử dụng điện cho mục đích sinh hoạt khi điều kiện kỹ thuật cho phép.

Điểm mới đáng chú ý là khách hàng sinh hoạt có thể được áp dụng giá bán lẻ điện theo giờ cao điểm, thấp điểm và bình thường khi đáp ứng điều kiện kỹ thuật. Điều này có nghĩa thời điểm sử dụng điện có thể trở thành một yếu tố ảnh hưởng đến hóa đơn của hộ gia đình, thay vì chủ yếu quan tâm tổng lượng điện tiêu thụ như hiện nay.

Hiểu đơn giản, cùng là 1 kWh điện nhưng trong cơ chế giá theo thời gian sử dụng, chi phí của lượng điện này có thể khác nhau tùy thời điểm người dân sử dụng. Đây thường được gọi là Time-of-Use (TOU), tức cơ chế giá điện thay đổi theo từng khoảng thời gian trong ngày.

Tuy nhiên, cần phân biệt hai vấn đề:

Bộ Công Thương đã ban hành Quyết định 963/QĐ-BCT ngày 22/4/2026 về khung giờ cao điểm, thấp điểm và bình thường của hệ thống điện quốc gia. Theo đó, từ thứ Hai đến thứ Bảy, giờ cao điểm được xác định từ 17h30 đến 22h30, giờ thấp điểm từ 0h đến 6h. Chủ nhật không có giờ cao điểm.

Nhưng việc xác định khung giờ vận hành của hệ thống điện quốc gia không đồng nghĩa các hộ gia đình hiện đã phải trả tiền điện theo ba mức giá tương ứng. Cơ chế giá điện theo thời gian đối với khách hàng sinh hoạt vẫn cần được hoàn thiện về chính sách, điều kiện kỹ thuật và phương án triển khai.

Sự khác biệt này quan trọng bởi nếu giá điện theo giờ thực sự đi vào đời sống, nhóm hộ sử dụng nhiều điện vào buổi tối sẽ phải quan tâm nhiều hơn đến thời điểm tiêu thụ điện. Đây cũng chính là điểm khiến điện mặt trời có lưu trữ trở nên đáng chú ý.

Vì sao buổi tối là bài toán đáng chú ý với điện mặt trời gia đình? 

Điện mặt trời phát chủ yếu khi có nắng, trong khi nhu cầu sử dụng điện của nhiều gia đình lại tăng vào chiều tối. Sự lệch nhau giữa hai thời điểm khiến một phần điện Solar ban ngày khó được tận dụng vào lúc gia đình cần điện nhiều nhất nếu hệ thống không có lưu trữ.

Hãy nhìn vào một ngày sinh hoạt thông thường. Buổi sáng, các thành viên rời nhà đi làm, đi học. Điều hòa, đèn và nhiều thiết bị được tắt hoặc giảm thời gian hoạt động. Trong khi nhu cầu điện của căn nhà giảm, hệ thống điện mặt trời trên mái lại bắt đầu tăng sản lượng.

Đến giữa trưa, khi điều kiện bức xạ tốt, hệ thống có thể tạo ra nhiều điện hơn nhu cầu đang sử dụng. Nếu phụ tải trong nhà thấp hơn sản lượng điện mặt trời, hệ thống sẽ xuất hiện phần điện dư.

Tình hình đảo chiều vào cuối buổi chiều. Sản lượng điện mặt trời giảm dần, nhưng các thành viên bắt đầu trở về nhà. Điều hòa, bếp điện, máy nước nóng, máy giặt, TV và nhiều thiết bị khác có thể cùng hoạt động. Những gia đình sử dụng ôtô điện còn có thể phát sinh nhu cầu sạc xe sau giờ làm việc.

Đáng chú ý, khoảng thời gian nhu cầu sinh hoạt tăng có sự giao nhau lớn với khung 17h30–22h30 được Quyết định 963/QĐ-BCT xác định là giờ cao điểm mới của hệ thống điện quốc gia.

Có thể hình dung bài toán rất đơn giản: khi có nhiều nắng, gia đình chưa chắc cần nhiều điện, khi gia đình cần nhiều điện, điện mặt trời lại giảm hoặc ngừng phát.

Với hệ thống điện mặt trời hòa lưới không dự trữ, nguồn điện mặt trời được sử dụng trực tiếp cho các thiết bị đang hoạt động khi hệ thống phát điện. Đến buổi tối, khi không còn đủ nguồn Solar, căn nhà sẽ sử dụng điện lưới theo cấu hình của hệ thống. Vì vậy nếu muốn đưa phần điện tạo ra vào buổi trưa sang sử dụng vào buổi tối, hệ thống cần thêm khả năng lưu trữ năng lượng.

Điện mặt trời có lưu trữ giải quyết sự lệch thời gian ra sao? 

Điện mặt trời có lưu trữ cho phép giữ lại phần năng lượng chưa được sử dụng vào ban ngày và đưa nó trở lại phục vụ gia đình vào thời điểm khác. Inverter Hybrid đóng vai trò điều phối giữa tấm pin, tải điện, battery và điện lưới, nhờ đó nguồn năng lượng không nhất thiết phải được sử dụng ngay tại thời điểm tạo ra.

Vào một buổi trưa nắng tốt, hệ thống Solar có thể đang tạo ra 5 kW trong khi căn nhà chỉ cần 2 kW.

Thay vì nhìn 3 kW còn lại như một lượng điện đang dư tại thời điểm đó, với hệ thống điện mặt trời Hybrid, inverter có thể điều phối một phần năng lượng sang sạc battery nếu hệ thống được thiết kế và cài đặt phù hợp.

Dòng năng lượng khi đó có thể hình dung đơn giản:

Ban ngày:

Điện mặt trời → thiết bị trong nhà → phần dư sạc pin lưu trữ.

Đến chiều tối, chiều của dòng năng lượng thay đổi:

Buổi tối:

Pin lưu trữ → thiết bị trong nhà → điện lưới bổ sung khi cần.

Inverter Hybrid có thể hiểu là bộ điều phối năng lượng của hệ thống. Thiết bị theo dõi điện từ Solar, battery, lưới và nhu cầu của tải để quyết định nguồn nào được sử dụng theo chế độ đã cài đặt.

Nhờ đó, pin lưu trữ điện mặt trời giải quyết một vấn đề mà tấm pin đơn thuần không thể thực hiện: đưa năng lượng từ thời điểm này sang thời điểm khác.

Trong ngành năng lượng, cách vận hành này thường được gọi là Load Shifting – dịch chuyển thời gian sử dụng năng lượng.

Ví dụ, 8 kWh điện dư được tạo ra vào buổi trưa có thể được lưu vào battery thay vì phải sử dụng ngay. Đến buổi tối, hệ thống lấy nguồn năng lượng đã lưu để cấp cho gia đình. Nếu giá điện không thay đổi theo thời gian, cách vận hành này giúp tăng tỷ lệ điện mặt trời được gia đình tự sử dụng.

Nhưng nếu trong tương lai giá điện sinh hoạt được phân chia theo thời gian và giá ở một số khung giờ cao hơn, điện mặt trời có lưu trữ có thể có thêm giá trị nhờ khả năng chủ động thời điểm sử dụng nguồn điện đã tạo ra. Mức lợi ích thực tế khi đó còn phụ thuộc biểu giá chính thức, thói quen sử dụng điện và cấu hình của từng hệ thống. 

Pin lưu trữ không chỉ phục vụ khi mất điện

Pin lưu trữ có thể tham gia vào quá trình sử dụng năng lượng hằng ngày, thay vì chỉ chờ đến lúc mất điện để cấp nguồn dự phòng. Đây là điểm khác biệt quan trọng khi đánh giá một hệ thống Hybrid cho gia đình.

“Nhà tôi hiếm khi mất điện, vậy lắp pin để làm gì?” là câu hỏi đội ngũ kỹ thuật Phúc Nguyễn Solar thường gặp khi khảo sát công trình dân dụng. Nhiều khách hàng vẫn xem bình lưu trữ điện năng lượng mặt trời chủ yếu như nguồn điện dự phòng.

Trong hệ Hybrid, pin có thể được sạc và xả hằng ngày theo cấu hình vận hành. Khi điện mặt trời tạo ra nhiều hơn nhu cầu của căn nhà, phần điện dư có thể được đưa vào pin lưu trữ điện năng lượng mặt trời. Đến chiều tối, khi nguồn Solar giảm nhưng phụ tải tăng, năng lượng đã lưu có thể được đưa trở lại cấp cho các thiết bị. Gia đình nhờ đó có thể giữ lại một phần điện tạo ra khi có nắng để sử dụng sau khi mặt trời lặn. Khi mất điện lưới, hệ thống còn có thể duy trì các tải dự phòng nếu được thiết kế cho chức năng này, trong giới hạn công suất và cấu hình cụ thể.

Nếu giá điện theo thời gian được triển khai cho hộ sinh hoạt, khả năng chủ động sạc và xả của pin lưu trữ năng lượng mặt trời sẽ có thêm ý nghĩa trong bài toán quản lý điện theo từng thời điểm. Vì vậy, khi đánh giá pin lưu trữ, câu hỏi không nên chỉ là “mất điện thì dùng được bao lâu?”, mà còn cần xác định “điện dư ban ngày có bao nhiêu và gia đình cần sử dụng phần điện đó vào lúc nào?

Điện mặt trời có lưu trữ vận hành ra sao trong một ngày?

Trong một hệ điện mặt trời có lưu trữ, điện tạo ra ban ngày được ưu tiên phục vụ phụ tải, phần dư có thể sạc vào pin và được sử dụng trở lại khi sản lượng Solar giảm. Hiệu quả phụ thuộc vào mức độ phù hợp giữa sản lượng, dung lượng pin và biểu đồ sử dụng điện của gia đình.

Ví dụ, một gia đình lắp 8 kWp điện mặt trời kết hợp pin lưu trữ danh định 16 kWh. Ban ngày, điện mặt trời được sử dụng trực tiếp cho các thiết bị đang hoạt động, phần dư có thể được đưa vào pin. Đến chiều tối, hệ thống lấy năng lượng đã lưu để cấp cho phụ tải; điện lưới sẽ bổ sung khi cần theo cấu hình vận hành.

Các con số 8 kWp và 16 kWh chỉ là ví dụ về cấu hình, không đồng nghĩa hệ thống luôn phát 8 kW hoặc pin luôn cung cấp đủ 16 kWh cho tải. Sản lượng thực tế còn phụ thuộc bức xạ, hướng mái, nhiệt độ, tổn hao và nhiều điều kiện khác; lượng điện sử dụng được từ pin cũng phụ thuộc mức sạc, giới hạn xả và cấu hình thiết bị.

Hai căn nhà cùng sử dụng cấu hình trên vẫn có thể đạt hiệu quả khác nhau. Một nhà tiêu thụ nhiều điện khi có nắng sẽ dùng trực tiếp phần lớn sản lượng Solar, trong khi một nhà có phụ tải tập trung vào buổi tối sẽ cần lưu trữ nhiều năng lượng hơn. Vì thế, với điện mặt trời có lưu trữ, biểu đồ sử dụng điện theo thời gian thường cung cấp nhiều thông tin hơn việc chỉ nhìn vào tổng số kWh trên hóa đơn.

Điện mặt trời hòa lưới hay điện mặt trời có lưu trữ phù hợp hơn?

Không phải gia đình nào cũng cần lắp pin lưu trữ. Lựa chọn giữa hệ hòa lưới và điện mặt trời có lưu trữ nên dựa vào thời điểm sử dụng điện trong ngày, thay vì chỉ nhìn vào tổng lượng điện tiêu thụ hàng tháng.

Chẳng hạn, với cửa hàng hoặc hộ kinh doanh hoạt động chủ yếu từ sáng đến chiều, điều hòa, máy móc và các thiết bị có thể sử dụng trực tiếp phần lớn điện Solar ngay khi hệ thống đang phát. Trong trường hợp đó, hệ thống điện mặt trời hòa lưới không dự trữ vẫn có thể tận dụng tốt nguồn điện tạo ra ban ngày, đồng thời giảm chi phí đầu tư ban đầu do không cần trang bị pin lưu trữ.

Ngược lại, nhiều gia đình ít sử dụng điện vào ban ngày nhưng nhu cầu tăng mạnh sau 18h, khi các thành viên trở về nhà và bắt đầu sử dụng điều hòa, bếp điện, máy nước nóng cùng nhiều thiết bị khác. Điện mặt trời có lưu trữ phù hợp với cách sử dụng điện này hơn, bởi phần năng lượng dư vào ban ngày có thể được giữ lại để sử dụng vào buổi tối.

Vì vậy, thay vì đặt câu hỏi “On-grid hay Hybrid tốt hơn?”, cần xác định trước gia đình sử dụng điện nhiều nhất vào thời điểm nào trong ngày. Biểu đồ sử dụng điện càng rõ, việc lựa chọn hệ hòa lưới hay hệ có lưu trữ càng sát với nhu cầu thực tế.

Dung lượng pin lưu trữ cần phù hợp với nhu cầu sử dụng điện

Hiệu quả của điện mặt trời có lưu trữ không phụ thuộc vào việc pin lớn hay nhỏ, mà nằm ở sự phù hợp giữa lượng điện Solar tạo ra, dung lượng pin và nhu cầu sử dụng điện của gia đình. Pin có dung lượng lớn nhưng thường xuyên không được sạc đầy hoặc không sử dụng hết lượng điện đã lưu sẽ làm tăng chi phí đầu tư mà hiệu quả khai thác không tăng tương ứng.

Chẳng hạn, một gia đình sử dụng 25 kWh mỗi ngày chưa chắc cần pin lưu trữ 25 kWh. Nếu phần lớn điện được tiêu thụ vào ban ngày, khi hệ thống Solar đang phát, lượng điện cần lưu lại để dùng vào buổi tối có thể không nhiều. Ngược lại, với cùng mức tiêu thụ 25 kWh nhưng phần lớn nhu cầu tập trung sau 18h, dung lượng pin cần tính toán sẽ khác.

Bên cạnh dung lượng pin, công suất inverter cũng phải phù hợp với các thiết bị sử dụng cùng lúc. Pin có thể còn nhiều điện, nhưng khả năng cấp cho tải vẫn bị giới hạn bởi công suất của inverter. Hiểu đơn giản, kWh cho biết pin lưu được bao nhiêu điện, còn kW cho biết hệ thống có thể cấp bao nhiêu công suất tại một thời điểm.

Vì vậy, một giải pháp lưu trữ năng lượng mặt trời phù hợp cần được tính từ thời điểm và mức độ sử dụng điện thực tế của gia đình. Thay vì chọn pin càng lớn càng tốt, mục tiêu nên là lưu đủ lượng điện cần thiết và sử dụng hiệu quả phần năng lượng đã lưu.

Giá trị của điện mặt trời đang gắn nhiều hơn với quản lý năng lượng

Với điện mặt trời có lưu trữ, sản lượng vẫn quan trọng nhưng chưa phải toàn bộ bài toán. Gia đình còn cần biết nguồn điện được tạo ra khi nào, cần lưu bao nhiêu và nên sử dụng vào thời điểm nào.

Trước đây, khi lắp điện mặt trời, nhiều gia đình thường quan tâm hệ thống tạo ra bao nhiêu kWh mỗi ngày. Sản lượng vẫn là yếu tố quan trọng, nhưng với điện mặt trời có lưu trữ, hiệu quả của hệ thống còn phụ thuộc vào việc nguồn điện được tạo ra lúc nào và được sử dụng vào thời điểm nào.

Thay vì sử dụng điện Solar ngay khi tấm pin đang phát, phần năng lượng dư vào ban ngày có thể được lưu trong pin để dùng vào buổi tối. Chẳng hạn, điện tạo ra lúc 12h có thể được giữ lại để chạy điều hòa hoặc các thiết bị gia đình sau 18h. Inverter Hybrid sẽ điều phối nguồn điện giữa Solar, pin lưu trữ, tải trong nhà và điện lưới theo chế độ được cài đặt.

Nhờ đó, điện mặt trời có lưu trữ không chỉ giải quyết bài toán tạo ra bao nhiêu điện, mà còn giúp gia đình chủ động hơn trong việc sử dụng nguồn điện đã tạo ra. Nếu giá điện sinh hoạt theo thời gian được áp dụng, khả năng lưu điện ban ngày để sử dụng vào những khung giờ phù hợp sẽ trở thành một yếu tố cần tính đến ngay từ khi thiết kế hệ thống.

Phúc Nguyễn Solar thiết kế hệ thống dựa trên nhu cầu sử dụng điện thực tế

Với điện mặt trời có lưu trữ, tổng tiền điện hàng tháng chỉ là một trong những dữ liệu cần xem xét trước khi lựa chọn cấu hình. Phúc Nguyễn Solar còn dựa vào thời điểm sử dụng điện, công suất các thiết bị và nhu cầu dự phòng để xác định công suất Solar, inverter và dung lượng pin phù hợp.

Một gia đình có hóa đơn tiền điện 5 triệu đồng mỗi tháng có thể sử dụng phần lớn điện vào ban ngày, trong khi một gia đình khác có mức chi tương đương lại tập trung tiêu thụ sau 18h. Sự khác biệt về thời điểm sử dụng điện sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến lượng điện mặt trời có thể dùng ngay và lượng điện cần lưu lại cho buổi tối.

Vì vậy, khi khảo sát điện mặt trời có lưu trữ, kỹ thuật viên Phúc Nguyễn Solar thường tìm hiểu thêm các thiết bị sử dụng nhiều điện, khung giờ hoạt động và nhu cầu cấp điện khi mất lưới. Những dữ liệu thực tế giúp hệ thống được tính toán theo cách sinh hoạt của từng gia đình, thay vì chỉ lựa chọn thiết bị dựa trên tổng số kWh hoặc giá trị hóa đơn.

Từ năm 2019 đến nay, Phúc Nguyễn Solar đã triển khai hơn 500 dự án dân dụng và doanh nghiệp. Kinh nghiệm từ các công trình cho thấy hai khách hàng có mức tiêu thụ điện tương đương chưa chắc cần cùng một cấu hình.

Với điện mặt trời có lưu trữ, chọn đúng thiết bị là cần thiết, nhưng quan trọng hơn là thiết kế để nguồn điện tạo ra được lưu và sử dụng phù hợp với nhu cầu thực tế sau khi hệ thống đi vào vận hành.

Thông tin tham khảo:

Bộ Công Thương – thông tin về đề xuất áp dụng giá điện theo thời gian sử dụng.

Bộ Công Thương – Quyết định 963/QĐ-BCT ngày 22/4/2026.

EVN – thông tin về điều chỉnh khung giờ cao điểm và đối tượng chịu tác động. 

Câu hỏi thường gặp về điện mặt trời có lưu trữ và giá điện theo giờ

Giá điện sinh hoạt theo giờ đã được áp dụng chưa?

Chưa. Hộ gia đình hiện chưa được áp dụng đại trà giá điện sinh hoạt theo giờ cao điểm, thấp điểm và bình thường. Bộ Công Thương đang nghiên cứu cơ chế này trong quá trình sửa đổi Luật Điện lực; lộ trình, đối tượng và điều kiện áp dụng còn phụ thuộc quy định chính thức.

Khung giờ 17h30–22h30 đã được áp dụng để tính giá điện sinh hoạt chưa?

Chưa. Quyết định 963/QĐ-BCT xác định 17h30–22h30 từ thứ Hai đến thứ Bảy là khung giờ cao điểm mới của hệ thống điện quốc gia, nhưng không đồng nghĩa hộ gia đình hiện phải trả giá điện cao điểm trong khoảng thời gian này. Hộ sử dụng điện sinh hoạt hiện vẫn áp dụng biểu giá bán lẻ điện sinh hoạt theo quy định hiện hành.

Điện mặt trời có lưu trữ có sử dụng được vào ban đêm không?

Có, nếu pin đã được sạc trước đó và còn năng lượng khả dụng. Tấm pin không phát điện vào ban đêm, nhưng phần năng lượng được lưu trong pin có thể được sử dụng sau khi mặt trời lặn. Thời gian sử dụng phụ thuộc dung lượng khả dụng, mức sạc, công suất tải và giới hạn vận hành của hệ thống.

Nhà ít mất điện có cần lắp pin lưu trữ không?

Không thể quyết định chỉ dựa vào số lần mất điện. Nếu gia đình có phụ tải buổi tối lớn hoặc muốn tăng tỷ lệ tự sử dụng điện mặt trời, pin vẫn có thể mang lại giá trị trong vận hành hằng ngày. Nếu phần lớn điện được dùng khi có nắng, cần tính kỹ nhu cầu lưu trữ trước khi đầu tư.

Kết luận

Điện mặt trời có lưu trữ không làm tăng sản lượng của tấm pin, nhưng giúp gia đình chủ động hơn trong cách sử dụng nguồn điện đã tạo ra. Thay vì chỉ dùng điện mặt trời vào thời điểm có nắng, phần năng lượng dư ban ngày có thể được lưu lại để phục vụ nhu cầu vào chiều tối. Khả năng này sẽ càng đáng chú ý nếu giá điện sinh hoạt theo giờ được áp dụng, bởi khi đó thời điểm sử dụng điện cũng có thể ảnh hưởng đến chi phí. Bài toán điện mặt trời vì thế sẽ dần chuyển từ “tạo được bao nhiêu điện” sang “lưu được bao nhiêu và sử dụng vào thời điểm nào”. Đây cũng là hướng Phúc Nguyễn Solar tiếp cận khi thiết kế hệ thống: không chỉ tính công suất cần lắp, mà còn tính cách nguồn năng lượng được tạo ra, lưu trữ và sử dụng phù hợp với nhu cầu thực tế của từng gia đình.